Suốt 17 năm ròng rã (2009-2026), bà Trần Tố Nga, một nạn nhân chất độc da cam/dioxin, kiên trì đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin trong vụ kiện 14 tập đoàn đa quốc gia vì đã sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh tại Việt Nam.

Hành trình của bà là minh chứng cho nỗ lực giúp đỡ các nạn nhân chất độc da cam/dioxin sau chiến tranh tại Việt Nam. Đối với bà, dù toà phán quyết thế nào, vụ kiện thắng hay thua, cuộc chiến đấu vì nạn nhân chất độc da cam/dioxin vẫn tiếp tục dưới nhiều hình thức.

Năm 2026, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam với khuôn mặt phúc hậu, mái tóc bạc ngồi lặng lẽ nghe toà án Pháp phán quyết về vụ kiện chất độc da cam/dioxin là hình ảnh khiến nhiều người xúc động. Bà là Trần Tố Nga, từng là một phóng viên chiến trường và bị phơi nhiễm chất độc da cam/dioxin do quân đội Mỹ phun rải. Nhưng thay vì âm thầm chịu nỗi đau, bà lại đứng lên kêu gọi sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế và một mình đệ đơn kiện 14 tập đoàn đa quốc gia vì đã sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh tại Việt Nam.

“Đến giờ này dù rằng ở Việt Nam không còn tiếng bom, tiếng đạn, nhưng rõ ràng hậu quả của chiến tranh vẫn đang hiện diện qua những thân hình hoặc những cuộc sống khó khăn của nạn nhân da cam. Tuy vậy, nạn nhân da cam có một khát vọng sống rất mạnh. Nếu chúng ta đồng lòng hợp sức để giúp đỡ, tạo điều kiện cho cuộc sống của nạn nhân da cam, họ sẽ rất vui vẻ, sống bằng sức lao động dù không có chân, không có tay. Mục tiêu cuối cùng của mình là làm cho thế giới hiểu rõ thảm họa da cam, tội ác của chiến tranh hóa học. Cho nên khi nào tòa còn mở còn đi tiếp.”

Bà Trần Tố Nga và các luật sư của mình. Ảnh: Anh Tuấn/VOV-Paris

Kiên định với mục tiêu đòi công lý cho hàng triệu nạn nhân chất độc da cam trên thế giới, nên bà Trần Tố Nga kiên trì đệ đơn kiện và tham gia hàng chục phiên toà thủ tục trong nhiều năm. Thậm chí năm 2021, 2024 khi Tòa án Evry, Tòa phúc thẩm Paris (Pháp), ra phán quyết khẳng định không có thẩm quyền xét xử và bác đơn kiện của bà với lý do các công ty hoá chất hành động theo yêu cầu của Chính phủ Mỹ nên được hưởng quyền miễn trừ tài phán, bà Trần Tố Nga không nản lòng. Bà cùng các luật sư tình nguyện tiếp tục kháng án. Mới đây, ngày 8/7, Toà Phá án Pháp quyết định chuyển vụ kiện của bà sang Đại hội đồng toàn thể.

Phát biểu tại một buổi họp báo ở Thượng viện Pháp (tháng 6/2026), bà Trần Tố Nga nhấn mạnh sẵn sàng theo đuổi vụ kiện đến cùng. Ảnh: Anh Tuấn/VOV-Paris

Đây là cấp xét xử cao nhất của Toà Phá án. Bà Trần Tố Nga cho biết: “Bây giờ vụ kiện không còn gọi là vụ kiện mà gọi là vấn đề và lý do mà Tòa Phá án không xét nữa là do vấn đề này có liên quan đến tính nguyên tắc mang tính quốc tế thành ra là phải đưa lên Đại hội đồng. Việc sử dụng đại hội đồng tối cao như thế là rất hiếm có trong pháp luật của Pháp. Nếu mà ta thắng thì đơn kiện của tôi sẽ phải quay trở về lại Tòa Phúc thẩm. Và lúc đó Tòa án Pháp mới xét cái nội dung của đơn kiện của mình. Nếu mà thua thì tôi chấp nhận là phải mất nhiều năm, sẽ đi kiện ở Tòa Nhân quyền châu Âu. Nhưng mà ta thắng, Việt Nam có công với thế giới là góp phần thay đổi 1 luật quốc tế tất cả những tập đoàn gây tội ác thì phải bị xét xử.”

Dù một mình đệ đơn kiện và dũng cảm đối đầu với 14 tập đoàn hoá chất nhưng cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga không đơn độc. Bà không chỉ nhận được sự ủng hộ của hàng triệu nạn nhân chất độc da cam, của các tổ chức trong nước, cộng đồng quốc tế cũng lên tiếng vì cuộc chiến đòi công lý của bà: “Chúng tôi vô cùng ngưỡng mộ bà Trần Tố Nga vì cuộc đấu tranh đòi công lý kéo dài 17 năm qua của bà chống lại các tập đoàn hóa chất. Chúng tôi rất khâm phục cuộc đấu tranh vì nạn nhân chất độc da cam.”

Vụ kiện của bà Trần Tố Nga đã bước sang giai đoạn bước ngoặt nhưng phải chờ từ 6 đến 12 tháng nữa mới có phán quyết. Đó là khoảng thời gian để bà tiếp tục nói lên tiếng nói của các nạn nhân da cam, nỗi thống khổ mà cuộc chiến tranh hoá học để lại, tiếp tục vận động xin kinh phí để theo đuổi vụ kiện.

17 năm qua bà đã làm được một điều, đó là nói lên tiếng nói của các nạn nhân da cam và vết thương họ phải gánh chịu nhưng họ không phải những người cam chịu, lùi bước: “Cuộc chiến đấu này đừng coi là của Trần Tố Nga, hãy coi là đòi công lý cho nạn nhân da cam không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới. Đấy là một mong muốn. Mong muốn thứ hai là tìm sự giúp đỡ cho nạn nhân da cam. Nếu qua cuộc đấu tranh này, giúp nâng cao cuộc sống của nạn nhân da cam thì tôi thấy là mình chiến thắng rồi. Khi tôi bắt đầu một mình, không nhiều người biết chất độc da cam là gì. Bây giờ nói đến da cam là người ta hiểu. Đấy là mình thắng.”

Với khẩu hiệu kiên nhẫn, can đảm, hi vọng và kiên định đến cùng, bà Trần Tố Nga chưa bao giờ lùi bước trên hành trình đòi lại công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin, dù phải trải qua muôn vàn khó khăn. Bước sang tuổi 84, sức khoẻ ngày càng suy giảm, điều bà đau đáu nhất là có phán quyết tốt đẹp. Từ chính cuộc đời và hành trình chông gai đã qua của bà gửi đi thông điệp rằng cuộc sống tốt đẹp mà chúng ta có ngày hôm nay là những hi sinh của thế hệ đi trước, vì vậy hãy biết trân trọng và dành trái tim nhân ái của mình giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là những nạn nhân chất độc da cam/dioxin để họ có cuộc sống tốt hơn.