Kiều bào góp sức đưa văn hóa Việt đến gần hơn với công chúng Nhật Bản
Chị Đỗ Thị Minh Phương, Tổng thư ký Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản, trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN. (Ảnh: Xuân Giao/TTXVN)
Nhân kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), chị Đỗ Thị Minh Phương, Tổng thư ký Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản, Chủ tịch HONTO TV, đã chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Nhật Bản về đổi mới truyền thông văn hóa và phát huy nguồn lực kiều bào.
Từ kinh nghiệm làm truyền hình và hoạt động cộng đồng, chị đề xuất thúc đẩy hợp tác hoạt hình, nội dung số, xây dựng tư liệu tiếng Nhật và tạo điều kiện để thế hệ trẻ tham gia sáng tạo.
Từng làm việc tại VTV, sau đó sáng lập và điều hành HONTO TV tại Nhật Bản, chị Đỗ Thị Minh Phương có cơ hội tiếp cận công tác truyền thông đối ngoại từ cả phía sản xuất nội dung lẫn phía công chúng nước ngoài. Với chị, câu hỏi cần đặt ra sau mỗi chương trình, sự kiện là người xem đã hiểu thêm điều gì về Việt Nam và điều gì sẽ khiến họ tiếp tục quan tâm.
Theo chị, văn hóa đời sống của người Việt còn nhiều chiều sâu chưa được giới thiệu tương xứng. Công chúng có thể biết đến một món ăn nhưng chưa hiểu câu chuyện về bữa cơm gia đình, cách người Việt chăm sóc nhau qua ẩm thực, hay tri thức và sự khéo léo của người làm ra sản phẩm.
Đời sống văn hóa đương đại cũng cần được phản ánh rõ nét hơn để công chúng quốc tế nhận diện một Việt Nam vừa kế thừa truyền thống, vừa vận động và sáng tạo. Từ thực tế tác nghiệp tại các lễ hội Việt Nam, chị dẫn trường hợp múa rối nước để cho thấy nhu cầu tìm hiểu phía sau một màn trình diễn.
Nhiều khán giả Nhật Bản yêu thích loại hình nghệ thuật này khi được phỏng vấn bày tỏ rằng họ chưa biết cách điều khiển con rối và muốn được thử. Phản hồi ấy cho thấy việc giới thiệu cần đi sâu vào nguồn gốc, kỹ thuật, ý nghĩa và mở ra cơ hội trải nghiệm, qua đó giúp người xem hiểu đầy đủ hơn về di sản.
Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, chị Đỗ Thị Minh Phương cho rằng cần đầu tư thỏa đáng cho khâu đưa nội dung đến công chúng quốc tế.
Sản xuất bằng tiếng Nhật đòi hỏi người làm truyền thông hiểu khán giả cần thêm bối cảnh nào, có thể đồng cảm với chi tiết nào và phù hợp với cách kể chuyện ra sao. Những người am hiểu cả văn hóa Việt Nam và môi trường tiếp nhận tại Nhật Bản vì thế cần được tham gia từ sớm.
Trong các lĩnh vực có triển vọng hợp tác, chị Đỗ Thị Minh Phương đặc biệt đề cao hoạt hình. Việt Nam có nguồn chất liệu phong phú từ lịch sử, truyền thuyết, văn học dân gian, phong tục đến đời sống đương đại.
Nhật Bản có kinh nghiệm xây dựng nhân vật, phát triển câu chuyện, tổ chức sản xuất và đưa tác phẩm đến với khán giả thông qua manga, anime. Theo chị, sự kết hợp này có thể tạo ra những tác phẩm vừa mang giá trị kinh tế, vừa mở đường cho công chúng tìm hiểu văn hóa Việt.
Tình cảm dành cho một nhân vật có thể dẫn người xem đến với câu chuyện lịch sử, vùng đất hoặc phong tục gắn với nhân vật đó. Sự quan tâm khi ấy được nuôi dưỡng từ nhu cầu tự nhiên của khán giả.
Để hiện thực hóa tiềm năng, phía Việt Nam cần tham gia ngay từ khâu phát triển ý tưởng, kịch bản và thiết kế nhân vật, với sự đồng hành của những người am hiểu lịch sử, văn hóa.
Quá trình hợp tác phải bảo đảm chiều sâu của chất liệu Việt, đồng thời dành không gian cho sáng tạo. Quyền sở hữu trí tuệ và quyền khai thác tác phẩm cũng cần được thỏa thuận rõ ràng để các nhà sáng tạo Việt Nam được hưởng lợi và tiếp tục phát triển những giá trị đã đóng góp.
Bên cạnh hoạt hình, chị Đỗ Thị Minh Phương nhận thấy nhiều cơ hội trong lĩnh vực nội dung số, nơi Việt Nam có lực lượng sáng tạo trẻ và hình thức thể hiện đa dạng. Có thể kết nối nguồn lực này với sự hiểu biết về công chúng và hệ thống phân phối tại Nhật Bản, bắt đầu từ các loạt video ngắn, phim hoạt hình ngắn hoặc chương trình trải nghiệm văn hóa do hai bên cùng phát triển. Phản hồi của người xem sẽ là cơ sở điều chỉnh và mở rộng dự án.
Trong quá trình đó, kiều bào có thể hỗ trợ lựa chọn nội dung, kết nối đối tác, điều phối sản xuất và đưa tác phẩm đến công chúng. Chị lưu ý vai trò kết nối cần được xác định bằng nhiệm vụ, trách nhiệm và kinh phí cụ thể, giúp người tham gia có điều kiện theo đuổi dự án đến cùng.
Nhìn lại chặng đường 80 năm kể từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, chị cho rằng trách nhiệm của những người làm văn hóa hôm nay là tiếp nối các giá trị đã được gìn giữ, đồng thời tạo ra tác phẩm và trải nghiệm có ý nghĩa với đời sống hiện tại.
Việt Nam có thể đóng góp vào đời sống văn hóa thế giới bằng những câu chuyện mang trải nghiệm riêng của dân tộc nhưng chạm đến tình cảm chung của con người, như tình yêu gia đình, sự gắn bó cộng đồng, khát vọng hòa bình và khả năng nâng đỡ nhau trong khó khăn.
Câu chuyện cùng gói bánh chưng ngày Tết có thể gợi mở cách các thế hệ truyền lại ký ức và tình cảm. Một bữa cơm có thể chuyển tải văn hóa sẻ chia, sự trân trọng nguyên liệu và tri thức của từng vùng đất.
Khi được thể hiện qua văn học, điện ảnh, mỹ thuật hay nội dung số có chất lượng, những trải nghiệm ấy có khả năng tạo sự đồng cảm vượt qua khác biệt ngôn ngữ.
Một hướng đi chị quan tâm là xây dựng mạng lưới những người có ảnh hưởng, trong đó có các nhà sáng tạo nội dung Việt Nam và Nhật Bản. Mỗi người có thể góp phần giới thiệu văn hóa Việt đến cộng đồng công chúng của mình, song cần được tạo điều kiện tìm hiểu trước khi truyền tải.
Chị đề xuất tổ chức các chương trình để người sáng tạo trực tiếp gặp nghệ nhân, tìm hiểu làng nghề, chuẩn bị bữa cơm hoặc trải nghiệm phong tục với sự hướng dẫn của người am hiểu.
Từ những tiếp xúc đó, họ có thể kể lại bằng cảm nhận và ngôn ngữ sáng tạo riêng, đồng thời được hỗ trợ kiểm chứng thông tin. Đây cũng là cách hình thành sự gắn bó và tạo nguồn nội dung có thể tiếp nối lâu dài.
Để hỗ trợ quá trình này, chị nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các bộ tư liệu tiếng Nhật đáng tin cậy về văn hóa Việt Nam. Tiếng Anh có vai trò quan trọng, nhưng tư liệu bằng tiếng Nhật vẫn cần thiết để tiếp cận đông đảo công chúng sở tại.
Nguồn tư liệu nên bao gồm bài viết, hình ảnh, video và phần giải thích bối cảnh, kèm thông tin về nguồn và quyền sử dụng. Khi nhà báo, giáo viên hoặc nhà sáng tạo Nhật Bản muốn giới thiệu Việt Nam, họ có thể tiếp cận và sử dụng thuận tiện. Người làm truyền thông kiều bào có thể phối hợp với chuyên gia trong nước và biên tập viên sở tại để bảo đảm tính chính xác cũng như cách diễn đạt tự nhiên.
Ở góc độ hoạt động cộng đồng, Tổng thư ký Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản cho rằng tiếng Việt có vai trò sâu sắc trong duy trì sự gắn bó giữa các thế hệ. Nhờ tiếng Việt, trẻ em có thể trò chuyện với ông bà, hiểu câu chuyện gia đình và dần cảm nhận tình cảm gắn với cội nguồn.
Tuy nhiên, môi trường sử dụng tiếng Việt của trẻ lớn lên tại Nhật Bản khác với trong nước. Việc dạy và học cần phù hợp với hoàn cảnh ấy, giúp các em có niềm vui, sự tự tin và nhu cầu sử dụng ngôn ngữ trong đời sống.
Theo chị, để duy trì lớp tiếng Việt, câu lạc bộ và sinh hoạt thường kỳ, cộng đồng cần những người có thể theo sát công việc lâu dài. Vì vậy, hỗ trợ cần bao gồm đào tạo người phụ trách, xây dựng học liệu dùng chung, bồi dưỡng kỹ năng tổ chức và tạo nguồn lực ổn định.
Chủ tịch HONTO TV cũng mong thế hệ trẻ được tiếp cận thường xuyên với hình ảnh Việt Nam hôm nay, từ đời sống, hoạt động sáng tạo đến những cơ hội mà các em có thể tham gia. Sự gắn bó với quê hương sẽ sâu sắc hơn khi người trẻ nhận thấy vị trí và khả năng đóng góp của mình.
Với chị Đỗ Thị Minh Phương, hiệu quả lâu dài của hoạt động văn hóa cộng đồng thể hiện ở số người muốn tham gia, sự xuất hiện của lớp trẻ sẵn sàng tiếp nối và những mối liên hệ với quê hương được duy trì bằng hành động cụ thể./.


Các tin bài khác